Turgay ÖZBEK
  16-07-2021 13:45:00

Paris'te Bir Osmanlı Sefiri, Yirmisekiz Mehmet Çelebi

Okuduğum kitabın adı, "Paris'te Bir Osmanlı Sefiri, Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin Fransa Seyahatnamesi". Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından ilk olarak 1970 yılında yayınlanmış, ISBN: 978-975-458-815-6. Gerek Fransızca, gerek Arap harfleriyle Türkçe olarak birkaç defa kitap halinde basılmış olmakla beraber, seyahatnameyi Latin harfleriyle ve dili sadeleştirilmiş olarak yayına hazırlayan, usta gazeteci-yazar Şevket Rado (1913-1988).

Yirmisekiz Mehmet Çelebi 1660'ların sonuna doğru Edirne'de doğmuş. Babası Yeniçeri Gürcü Süleyman Ağa, padişahın av köpeklerinden sorumlu birliklerin komutanıydı. Genç Mehmet Faiz de Enderun'da eğitim aldıktan sonra Yeniçerilerin 28. ortasına katıldı; adıyla birlikte anılan lakabı da buradan gelmektedir. Orduda tophane kumandanlığına dek yükseldikten sonra, sivil görevlere atandı; maliye bakanı ikinci yardımcısı iken 1718'de III. Ahmet "onu Pasarofça Anlaşması müzakere heyetinde görevlendirdi. [Daha sonra Paris büyükelçiliğine atanınca,] 7 Ekim 1720'de [çocuk yaştaki oğlu Said'i de alarak] 400 kişilik bir heyetle Fransa'ya hareket etmiştir. Çelebi'nin Fransa seyahati, [Osmanlı'da] Batılılaşmanın dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Öte yandan, … Çelebi'nin 'Turquerie' denen ve giyim modasından resme, mimarlıktan müziğe pek çok alanda etkili olan 'Türk modası'nın doğuşunda önemli rolü olduğu kabul edilir. [Sefirlik görevi 1721'e dek süren Yirmisekiz Mehmet Çelebi,] III. Ahmet'in 1730'da Patrona Halil İsyanı ile tahttan indirilmesinin ardından gözden düştü. … öncekilerle kıyaslanmayacak kadar sıradan bir makama, Kıbrıs valiliğine atandı ve 1732'de orada vefat etti."

Kitaptaki bazı bölüm başlıkları şöyle; Karantina Günleri, Kadınlara Gösterilen İtibar, Kanal Üzerinden Seyahat, Toulouse ve Bordeaux Şehirleri, Cezir ve Meddin Nasıl Olduğu, Paris Şehrinde, Kıralın Huzurunda, Kral ile Beraber Av Partisi, Askeri Hastanede, Sınır Boylarındaki Kalelerin Maketleri, Trianon Sarayı, Marly Sarayında, Versailles'daki Odalar, Duvarlar ve Saatler, Kralın Ahırları ve Bahçeleri, Kilim ve Ayna Atölyesinde, Rasathaneyi Ziyaret, Sığır Avı, Hayvanat Bahçesinde.

Şimdi gelin, gerisini Yirmisekiz Mehmet Çelebi'den dinleyelim: "… İstanbul'dan, Fransız elçisi tarafından verilen tüccar kalyonuna binüp [21 Kasım 1720] cuma günü sabahın erken saatlerinde Tulon [Toulon] şehri denen mahalle dahil olduk. Nazarto limanında demir bırakub on pare selâm topu attık. Liman etrafındaki sefinelerden ve burçlardan üç yüz kadar top atılup azîm şenlikler ettiler. Ve hemen arkasından sandal ile bir kapudan geldi. Kalyonumuza yakın bir mahalden … hal ve hatırımızı sordu … Bunların vilâyetlerinde büyük hastalık çıktıkda [veba salgını], başka vilâyetlerden gelen kimesnelere nice günler karışmayıp temas etmeksizin konuşup sohbet ederler. … Bu ayrı durma günlerine … kırantene [karantina] tabir ederler. … Paris şehrine gitmek hususu müzakere olundukda deryadan gitmemiz münasip görülmeğle yedi adet tartana tâbir olunan şityeler [yelkenli gemi] hazır ettiler. … Sabah oldukta yine sefineye binilüp gideceğimiz yere kanal ile hareket olundu. Bu kanal dedikleri, etraftan toplanmış yapma bir nehirdir. … Akdeniz'den bir münasip sefine ile şehir ve kara arasından, karaya ayak basmadan Bahr-i Muhit'e [Atlas Okyanusu] ulaşmak müyesser olmuş … sefineleri ise, yokuşa sürmek mümkin olmadığından ol nehirde yontma taşlar ile havuzlar yapmışlar … Bazı nehirlerin dahi zemini kanal nehri zemininden alçakta bulunmağla kanal nehrini icra için koca koca köprüler yapup nehri ol köprüden icra etmişler. Sefine ile ol köprüden geçilir. … Bir mahalde bu nehir bir dağa uğramış. Başka çare bulamayıp dağı delmişler … Dağ altından nehir ile geçilir."

Sonunda Paris'e varılır, oniki yaşındaki kral Louis XV'in huzuruna çıkılır, itaatname sunulur. Vasi Merşal ile tanışılır, kendisi Yirmisekiz Mehmet Çelebi'yi operaya davet eder: "Paris şehrine mahsus bir oyun var imiş. Opâre derler imiş. … Önümüzde, sazendelerin olduğu mahalde, işlemeli büyük perde asmışlardı. Tamam yerleşildikten sonra birden bire ol perde kaldırılup ardından bir büyük saray zuhur eyledi. Sarayın avlusunda oyuncular kendilerine mahsus elbiseleriyle ve yirmi kadar peri yüzlü kız pırıl pırıl taşlı elbise ve fistanlarıyla meclise tekrar parıltılar salup sazlar dahi hep birden nağmeye giriştiler. Bir müddet raksolunup sonra opâreye başladılar. Bunun aslı bir hikâyeyi canlı göstermek."

Derken Ramazan ayı gelir ve "Vasi Merşal"in bir ricası olur: "… hanımlarımız gelüp iftar eyledüğünüzü ve yemek yidüğünüzü seyretmek isterler." "Anı gördüm ki, akşama yarım saat kaldıkda bir iki yüz avrat, altın ve ziynet içinde ve elmaslara batmış halde gelüp karşu be karşu sandalyelere oturdular. … Hele her ne hal ise bu azâbı çeküp iftar ettük ve yemek yedük. Bundan sonra teravih namazını gece edâ eyledük. Bunlar, teravih kıldığımızı ertesi gün haber almışlar. Yine iftara yarım saat kalınca bir iki yüz avrat kızlar çıkageldiler. … İftar ve taam eyledik. Bunlar gitmezler, saat üçe varınca otururlar. Meğer bunlar namazı beklerler imiş. Çare yok, abdest alup namazı kıldık. … ilahiler ve tesbihlerle bütün kadınlar bizi seyretti ve hayran oldular."

95 sayfalık küçük sayfalı bu kitabın okunması çok rahat. Şevket Rado, elindeki "bizzat Yirmisekiz Mehmet Çelebi'ye ait, onun tarafından görülüp tashih edilmiş" yazma nüsha üzerinden "Metni üslûbuna, cümle yapısına dokunmadan, yalnız bugünkü nesillerin mânasını çözemeyecekleri kelimeleri anlaşılır kelimelerle değiştirerek" sadeleştirmiş. Bu bakımdan kitapta 18. yüzyıl Türkçesini okuyor olmak ta ayrıca heyecan verici. Bugün Anadolu'da halâ çoğu köylünün "yemek yedük" dediğini düşününce, bozulanın bizim "şehirli Türkçe"miz olduğunu anlıyorum.

Osmanlı memleketinde ulaşımın halâ ilkel olduğu devirde, bir Osmanlı elçisinden, köprüler ve tünellerden geçen su kanallarının olduğu, kuklalı çalar saatlerin bulunduğu, ay ve güneş tutulmalarını öngören mekanik aletlerin kullanıldığı, hayvanat bahçesi olan Fransa'yı dinlemek ilginç geldi bana.                                     

                          

                                 

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 40 26 8 6 89 44 84 +45
2 Galatasaray 40 26 8 6 80 36 84 +44
3 Fenerbahçe 40 25 8 7 72 41 82 +31
4 Trabzonspor 40 19 7 14 50 37 71 +13
5 Sivasspor 40 16 7 17 54 43 65 +11
6 Hatayspor 40 17 13 10 62 53 61 +9
7 Alanyaspor 40 17 14 9 58 45 60 +13
8 Fatih Karagümrük 40 16 12 12 64 52 60 +12
9 Gaziantep FK 40 15 12 13 59 51 58 +8
10 Göztepe 40 13 15 12 59 59 51 0
11 Konyaspor 40 12 14 14 49 48 50 +1
12 Başakşehir FK 40 12 16 12 43 55 48 -12
13 Çaykur Rizespor 40 12 16 12 53 69 48 -16
14 Kasımpaşa 40 12 18 10 47 57 46 -10
15 Yeni Malatyaspor 40 10 15 15 49 53 45 -4
16 Antalyaspor 40 9 14 17 41 55 44 -14
17 Kayserispor 40 9 17 14 35 52 41 -17
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 40 10 22 8 46 65 38 -19
20 Gençlerbirliği 40 10 22 8 44 76 38 -32
21 Denizlispor 40 6 24 10 38 77 28 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 13/08/2021 Beşiktaş vs Çaykur Rizespor
 14/08/2021 Fatih Karagümrük vs Gaziantep FK
 14/08/2021 Altay vs Kayserispor
 14/08/2021 Hatayspor vs Kasımpaşa
 15/08/2021 Başakşehir FK vs Alanyaspor
 15/08/2021 Adana Demirspor vs Fenerbahçe
 15/08/2021 Antalyaspor vs Göztepe
 16/08/2021 Sivasspor vs Konyaspor
 16/08/2021 Yeni Malatyaspor vs Trabzonspor
 16/08/2021 Giresunspor vs Galatasaray
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 13/08/2021 Gençlerbirliği vs Eyüpspor
 14/08/2021 İstanbulspor vs Manisa FK
 14/08/2021 Balıkesirspor vs Boluspor
 14/08/2021 Denizlispor vs Bandırmaspor
 15/08/2021 Keçiörengücü vs Altınordu
 15/08/2021 Tuzlaspor vs MKE Ankaragücü
 15/08/2021 Bursaspor vs Adanaspor
 15/08/2021 Menemenspor vs BB Erzurumspor
 16/08/2021 Kocaelispor vs Ümraniyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/09/2021 Ankaraspor vs İnegölspor
 05/09/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Sakaryaspor
 05/09/2021 Bodrumspor vs Afjet Afyonspor
 05/09/2021 Çorum FK vs Diyarbekir Spor
 05/09/2021 Hekimoğlu Trabzon vs Etimesgut Belediyespor
 05/09/2021 Kahramanmaraşspor vs Serik Belediyespor
 05/09/2021 Sarıyer vs Ergene Velimeşe
 05/09/2021 Sivas Belediyespor vs Turgutluspor
 05/09/2021 Somaspor vs Niğde Anadolu FK
 05/09/2021 Van Spor FK vs Adıyaman 1954 SK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/09/2021 Batman Petrolspor vs Bursa Yıldırımspor
 05/09/2021 Belediye Kütahyaspor vs Arnavutköy Belediye
 05/09/2021 Çatalcaspor vs Karaman Belediyespor
 05/09/2021 Elazığspor vs Bergama Belediyespor
 05/09/2021 Erbaaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 05/09/2021 Hendek Spor vs Fatsa Belediyespor
 05/09/2021 Kahta 02 Spor vs Artvin Hopaspor
 05/09/2021 Nevşehir Belediyespor vs Mamak FK
 05/09/2021 Sancaktepe FK vs Osmaniyespor FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI