Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 14-09-2021 12:46:00   13-09-2021 11:20:00

"Devletçilik" ölmemiş miydi?

            Okuduğum kitabın adı "Devletle Kalkınma", derleyen Murad Tiryakioğlu. İlk baskısı İletişim Yayınları tarafından 2020 yılında yapılmış; 402 sayfa, ISBN: 978-975-05-2994-8. Kitap 16 akademisyenin 12 yazısından oluşmakta.

            Asırların "Devletçilik"i 1980'ler de ölmemiş miydi? Aslında, öldü deyip gömen Neo-Liberal Doktrindi. Ama otuz yıl sonra, 2008 global krizi ile birlikte mezarından çıkarıldı; ondan medet umuldu. Hani, Neo-Liberal dünyada Devlet artık minimal olacaktı? Kriz ile birlikte, dünyada devletler deliler gibi, olmayan paraları harcadı, vatandaşa para dağıttı. Hani Merkez Bankası artık para basmayacaktı? Kriz ile birlikte, merkez bankaları deliler gibi para bastı. Yani, işler sarpa sarınca, otuz yıl önce alelacele gömülen "devletçilik" hatırlandı; bu kitap, bu ortamda tekrar gündeme gelen, "devlet"in ekonomideki rolünü çeşitli yönleriyle irdeliyor.

            Kitabın sekiz bölümlük ilk bölümü "Devletle Kalkınmanın Dinamikleri"; bilenlerin hafızasını tazeliyor, bilmeyenlere özetliyor. İlaveten "finansal piyasalardan teknolojik gelişmeye, yeşil ekonomik kalkınmadan nüfus politikalarına kadar çok boyutlu" güncellemeler içeriyor.

            İkinci bölüm, "Devletle Kalkınma Deneyimleri". Tereddüt edenler için, Semih Akçomak ile Ulaş Emiroğlu'nu kote edelim: "Bize anlatılagelen, piyasanın yüceleştirildiği ve devletin rolünün küçümsendiği kalkınma hikâyeleri çoğunlukla gerçeği yansıtmıyor. … Oysa sanayileşmenin büyük ölçüde devletin aktif olduğu bir ortamda gerçekleştiği konusunda sayısız örnek bulunuyor … Amerika'nın ve İngiltere'nin kalkınma hikâyesinde devletin aktif rol oynadığı uzun bir korumacı dönem hâkimdi … Almanya'da kimya sektörünü, Güney Kore'de otomotiv ve elektronik sektörünü, Çin'de iletişim teknolojileri sektörünü, yine Amerika'da nanoteknoloji sektörünü, Brezilya'da ve Çin'de temiz enerji ve bio-teknoloji sektörünü bizzat devletler yarattı. Bugün pek çok kişi Steve Jobs'u zamanının önünde bir vizyoner olarak görür ama, pek azı Apple'ın ürünlerinde kullandığı teknolojileri bizzat devletin ürettiğini bilir; yine benzer şekilde pek çok kişi Elon Musk'ı yüceleştirir ama, pek az kişi Musk'un kurduğu şirketlerin şu ana kadar 4,9 milyar dolar devlet desteği kullandığını bilir. Hegemon görüş "bürokratik ve atıl" devlet mekanizmasının, "dinamik ve rekabetçi" piyasa ekonomisi önünde büyük bir engel olduğunu savunur. Devletin rolü üzerine yaratılan bu olumsuz algının aksine, yukarıdaki örneklerde de görülebileceği gibi teknolojik ilerlemede ve bunun yarattığı ikincil etkilerde (büyüme, iş yaratma, refah artışı gibi) devletin yadsınamaz bir rolü bulunur." Bu ikinci bölümde dört yazıda ülkelerin deneyimleri anlatılıyor: Japonya, Güney Kore, Çin ve Türkiye; kısa kısa alıntılayalım.

            Japonya için Ali Akkemik, "Savaş sonrasında en az çeyrek yüzyıl boyunca kalkınmacı devlet anlayışını benimseyen bir müdahaleci bürokratlar grubu, ekonomisinin kurumlarını, hatta şirket yönetişimini buna uygun olarak dizayn etti" diyor.

            "Bir milyondan fazla kişinin öldüğü Kore Savaşı'nın yaralarının sarılmasının ardından, 1960 yılında Güney Kore, yıllık kişi başına GSMH cari fiyatlarla sadece 80 ABD Doları ile dünyanın en yoksul ülkelerinden birisiydi." Bugün kişi başı gelir 27,000 $'dan fazla. Mustafa Erdoğdu ve Murad Tiryakioğlu'na göre "Bu sonucun ortaya çıkmasında … kalkınmacı devlet yapısının rolü büyük oldu. Adeta bir orkestra şefi rolü üstlenen devlet, gerçekleştirdiği seçici müdahaleler yoluyla bu ülkenin sanayileşmesinde belirleyici bir rol oynadı. … Kore'nin uyguladığı sanayi, ticaret ve teknoloji politikaları, 18. yüzyılda Britanya, 19. yüzyılda ABD … gibi ülkelerin uyguladıkları politikalarla büyük benzerlik göstermektedir." Peki, 1980 sonrası Reagan ile Thatcher'ın açtığı yoldan koşan, Neo-Liberalizm'in [minimal devletin] en ateşli savunucuları olan bu iki ülkeye, İngiltere ile Amerika'ya ne diyelim? Az ve öz diyelim: "Ele verir talkını, kendi yutar salkımı". ["Talkın", halk dilindeki söylenişiyle "telkin"/öğüt.]

            Çin için Altay Atlı, "Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurucusu Mao Zedong'un ölümünden sonra [1978 yılında] yönetime gelen Deng Xiaoping'in liderliğinde Çin, ekonomi yönetiminde komünist ideolojinin yerine ekonomik rasyonaliteyi esas alan bir yaklaşımı benimsedi. Üretim kaynaklarının tamamen devletin elinde olduğu, ancak yetersiz ve çoğunlukla da ideolojik hedefler nedeniyle ekonomik gerçeklik ile bağı kopan merkezî planlama üzerine tesis edilen bir sistemden vazgeçilerek kademeli olarak reform ve libarelleşme programları başlatıldı. Sovyetler Birliği örneğinde olduğu gibi büyük özelleştirmelerle kamu varlıklarından bir anda vazgeçilmedi, onun yerine bir yandan kamu sektörünün daha verimli bir hale getirilmesi hedeflenirken, diğer taraftan da kırsal kesimdeki işletmeler ve özel teşebbüs desteklendi." Benim anladığım haliyle, Rusya kolaya kaçıp özelleştirdi, Çin zora soyunup kamu sektörünü verimli kıldı. Bu iki ülkenin mevcut durumlarına bakarak çıkarılacak derste, takdir sizlerin.

            Bölümün son yazısında Mustafa Kutlay ile Hüseyin Emrah Karaoğuz'un "Türkiye'nin Ar-Ge politikaları" hakkında yazdıklarından ben bahsetmeyeyim, siz kendiniz okuyun.

            Kitabın ilk bölümü "devletle kalkınma dinamikleri", hem hafıza tazeleyici ya da gençlere özet hem güncelleme. İkinci bölüm, dört ülkenin "deneyimleri". Özellikle "deneyimler" ülkelerin ekonomik kalkınmaları üzerine kafa yoranlar, ufkunu geniş tutmayı tercih edenler için bence çok önemli; çünkü, yarını düşünebilmek için, dünü ve bugünü anlamak gerekir.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 5 4 0 1 10 2 13 +8
2 Trabzonspor 5 4 0 1 11 4 13 +7
3 Konyaspor 5 3 0 2 7 3 11 +4
4 Hatayspor 5 3 1 1 11 4 10 +7
5 Fatih Karagümrük 5 3 1 1 11 6 10 +5
6 Fenerbahçe 5 3 1 1 6 3 10 +3
7 Altay 5 3 2 0 10 7 9 +3
8 Alanyaspor 5 3 2 0 4 9 9 -5
9 Galatasaray 5 2 1 2 8 6 8 +2
10 Kayserispor 5 2 2 1 5 6 7 -1
11 Yeni Malatyaspor 5 2 3 0 7 12 6 -5
12 Göztepe 5 1 2 2 6 7 5 -1
13 Gaziantep FK 5 1 2 2 5 6 5 -1
14 Kasımpaşa 5 1 2 2 5 6 5 -1
15 Adana Demirspor 5 1 2 2 5 8 5 -3
16 Antalyaspor 5 1 3 1 6 10 4 -4
17 Sivasspor 5 0 2 3 5 7 3 -2
18 Başakşehir FK 5 1 4 0 4 6 3 -2
19 Giresunspor 5 0 4 1 0 6 1 -6
20 Çaykur Rizespor 5 0 4 1 3 11 1 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 6 5 0 1 13 0 16 +13
2 MKE Ankaragücü 6 3 0 3 9 3 12 +6
3 Eyüpspor 6 4 2 0 10 7 12 +3
4 BB Erzurumspor 6 4 2 0 5 5 12 0
5 Tuzlaspor 5 3 0 2 8 3 11 +5
6 Bandırmaspor 6 3 3 0 7 6 9 +1
7 Manisa FK 6 3 3 0 9 9 9 0
8 Boluspor 5 2 2 1 7 5 7 +2
9 Samsunspor 5 2 2 1 8 8 7 0
10 Kocaelispor 5 2 2 1 4 6 7 -2
11 Altınordu 6 2 3 1 8 12 7 -4
12 Menemenspor 6 2 3 1 8 13 7 -5
13 Adanaspor 6 1 2 3 7 7 6 0
14 Balıkesirspor 5 2 3 0 5 8 6 -3
15 Denizlispor 6 2 4 0 5 8 6 -3
16 Bursaspor 6 1 3 2 7 8 5 -1
17 Gençlerbirliği 6 1 3 2 7 13 5 -6
18 İstanbulspor 5 1 3 1 7 8 4 -1
19 Keçiörengücü 6 1 4 1 5 10 4 -5
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/09/2021 Çaykur Rizespor vs Altay
 21/09/2021 Fatih Karagümrük vs Antalyaspor
 21/09/2021 Beşiktaş vs Adana Demirspor
 21/09/2021 Yeni Malatyaspor vs Sivasspor
 22/09/2021 Gaziantep FK vs Başakşehir FK
 22/09/2021 Göztepe vs Hatayspor
 22/09/2021 Kayserispor vs Galatasaray
 23/09/2021 Konyaspor vs Trabzonspor
 23/09/2021 Alanyaspor vs Kasımpaşa
 23/09/2021 Fenerbahçe vs Giresunspor
 27/09/2021 Trabzonspor - Alanyaspor Trabzonspor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 27/09/2021 Kasımpaşa - Konyaspor Konyaspor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Konyaspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/09/2021 Kocaelispor vs Tuzlaspor
 25/09/2021 Ümraniyespor vs Manisa FK
 25/09/2021 BB Erzurumspor vs Adanaspor
 25/09/2021 Gençlerbirliği vs Boluspor
 26/09/2021 Bandırmaspor vs Altınordu
 26/09/2021 İstanbulspor vs Balıkesirspor
 26/09/2021 Menemenspor vs Eyüpspor
 26/09/2021 Bursaspor vs MKE Ankaragücü
 27/09/2021 Denizlispor vs Samsunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/09/2021 Turgutluspor vs Çorum FK
 26/09/2021 Adıyaman FK vs Hekimoğlu Trabzon
 26/09/2021 Kahramanmaraşspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/09/2021 Etimesgut Belediyespor vs Sivas Belediyespor
 26/09/2021 Niğde Anadolu FK vs İnegölspor
 26/09/2021 Ergene Velimeşe vs Van Spor FK
 26/09/2021 Serik Belediyespor vs Sarıyer
 26/09/2021 Sakaryaspor vs Bodrumspor
 26/09/2021 Afjet Afyonspor vs Ankaraspor
 26/09/2021 Diyarbekir Spor vs Somaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/09/2021 Bergama Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 25/09/2021 Fatsa Belediyespor vs Arnavutköy Belediye
 25/09/2021 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Batman Petrolspor
 25/09/2021 Artvin Hopaspor vs Hendek Spor
 25/09/2021 1954 Kelkit Bld.Spor vs Kahta 02 Spor
 25/09/2021 Karaman Belediyespor vs Nevşehir Belediyespor
 25/09/2021 Osmaniyespor FK vs Elazığspor
 25/09/2021 Bursa Yıldırımspor vs Erbaaspor
 25/09/2021 Çatalcaspor vs Sancaktepe FK
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI