ilansitesi.net
Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:26:00   20-10-2021 19:36:00

Celâl Bayar'ın Anılarında Atatürk

            Okuduğum kitabın adı Celal Bayar Anlatıyor BİLİNMEYEN ATATÜRK . İsmet Bozdağ, yıllara yayılan sohbetlerini bu kitapta biraraya getirmiş. İsmet Bozdağ (1916-2013) gazeteci, yazar, şair. Kitap 2019 yılında Truva Yayınları tarafından basılmış; 211 sayfa. ISBN: 978-605-9850-44-5.

            Kitabın başlığı, sadece Atatürk hakkında imiş gibi yanıltıcı bir izlenim yaratıyor; halbuki Bayar'ın Cumhurbaşkanlığı ve gençliğini hakkında da sohbetler var kitapta. Sohbetler birkaç sayfalık, okunması çok rahat, Bayar'ın anlatımları da çok renkli; zaman zaman da çok çarpıcı.

            Atatürk İstanbul Meclisi Başkanı Olmak İstiyor başlıklı sohbette, Bayar, Mazhar Müfit'ten naklen, Atatürk'ün "Felâh-ı Vatan" grubundan kendisini Meclis-i Mebusan Başkanı seçmelerini istediğini anlatıyor. "Mazhar Müfit diyor ki: -Arkadaşlar adeta şoke oldular. Mustafa Kemal'in ihtirasına yordular bu isteğini; müzakere etmeye bile gerek görmediler. … Celal Bayar bunları anlattıktan sonra şöyle devam etti: … Benim kanaatime göre eğer kendisini Meclis Başkanı seçmiş olsalardı, Başkanlık etmek için İstanbul'a gitmeyeceğinden eminim. Fakat Meclis dağıldığı zaman, Başkan sıfatı ile meclisi Ankara'da toplantıya çağıracak ve Meclisin meşruiyeti üzerinde açılan münakaşalar, kendiliğinden, ortadan kalkacaktı. … Mustafa Kemal Paşa ihtiras sahibi değildir, demek istemiyorum; hayır. Paşa'nın elbette iktidar hırsı vardı; fakat bu ihtiras, bir keman virtüözünün kemanını istemesi gibidir! Ondan bir kompozisyon çıkarmak için! Atatürk'ün elinde iktidar, bir virtüözün elindeki keman gibiydi. 7.12.1977 Çiftehavuzlar"

            Meclis Cuntaları ve Hilafetçilik … başlıklı sohbette, Bayar, Atatürk'ün "ölüm döşeğinde" olduğu günlerdeki güç savaşlarını anlatıyor; Bayar Başbakandır. "İsmet Paşa, başvekillikten ayrılmış, maddi iktidardan uzaklaşmıştı ama meclis içinde büyük, orduda küçük, halkta geniş gruplar tarafından seviliyordu. Hele Atatürk'ün "ölüm döşeğinde" olduğu kesinlik kazanınca … 'İsmet Paşa'nın cumhurbaşkanlığı sağlamak' amacıyla, hızlı ve yoğun bir propaganda kulisine gömülmüştü. … İsmet Paşacılar, meclis çoğunluğunu ele geçirmiş olmaları nedeniyle rahattılar. Ancak bunlar da, hükümetin, yeni seçim kararı almasından korkuyorlardı; çünkü yapılacak seçimde, Mareşal Fevzi Çakmak, genelkurmay başkanlığından istifa ettirilir ve milletvekili olması sağlanırsa, ordu ve kamuoyu ağırlığı, Fevzi Çakmak üzerinde yoğunlaşabilir, bir 'çetin rakip' karşısında kalabilirlerdi. İktidar kavgası, parlamento dışında da sürüyordu! … Süleyman Şefik Paşa, Şehzade Ömer Faruk Efendi'den yana bir propagandayı, başlı başına yönetiyordu! Bunlar, Mecelle'nin … 'Engel kalkınca, engellenen yerine döner' hikmeti içinde düşünüyorlar; Atatürk öldükten sonra önce hilafetin sonra saltanatın tekrar ihya edilmesini, normal bir sonuç sayıyorlardı. … 'İsmet Paşa cuntası' ve gerek … 'Halifeciler', başlıca engel olarak karşılarında hükümeti gördükleri için, onu yıpratmanın, baskı altına almanın ve böylece 'müttefikleri haline getirmenin' gayreti içindeydiler! … Ben başvekil olarak bütün bu olguları yakın planda izliyor, gereken önlemleri almakla yetiniyordum! … Sovyetler Birliği'nde Lenin'in ölümünden sonra doğan düzensizlik, milyonlarca insanın ölümü, hapsi, sürgünü, sefaletine mal olmuştu. Ben, vicdanımın ve aklımın dediğini yaptım. Ülkem, kardeş kavgasına düşmedi. 18.11.1979 İhsan Sabri Çağlayangil ile birlikte."

            Bayar Cumhurbaşkanıdır. "Adnan Menderes iki yerde gevşeklik etmeseydi, ihtilale gitmeyecektik. Bunlardan biri 9 Eylül olayı, yani dokuz subay'ın bir ihtilal örgütü kurdukları yolunda Samet Kuşçu'nun ihbarı üzerine hükümetin tutumudur. … Mahkeme dokuz subayı beraat ettirdi. Muhbiri de cezalandırdı. … [Halbuki Askeri Mahkemenin nihai amiri Genelkurmay Başkanı, onunki de Başbakandır.] … Durumun kritik noktaya gelmekte olduğunu görüyorlardı. Başvekili ve Genel Kurmay Başkanı'nı Çankaya'ya çağırdım. Üçümüz, durumu inceden inceye görüştük. Ateşi söndürmek lazımdı. Rüştü Erdelhun, bütün kuvvetlerin kendisine bağlı olduğunu ve her tedbiri almaya muktedir olduğunu söyledi. Ancak bu tedbirleri alabilmek için Hükümetin kendisine yetki vermesi gerektiğini ileri sürdü. Adnan Menderes 'Size istediğiniz yetkiyi veriyorum' dedi. Erdelhun 'Yazılı yetki isterim' diye direndi. Başvekil 'Yazıp size yollarım' dedi. Dağıldık. Adnan Bey bu yetkiyi yazıp göndermedi. Erdelhun da yetkiyi almadıkça harekete geçmedi. Hükümet varken, teşebbüsü elime alamıyordum. Geciktiğimizin de farkında idim. Bu sırada Başvekil, Eskişehir'e gideceğini söyledi. 'Gidiniz, iyi olur' dedim. Maksadım, onun Ankara'da bulunmamasından yararlanıp teşebbüsü ele almaktı. Fakat geç kalmıştık."

            Sohbetlerde Bayar gençliğini de anlatır. "… dayım Umurbey'e çıkageldi. İstanbul'da Ali Suavi olaylarına karışmış ve yakalanacağını anlayınca, bir süre köyde saklanmayı uygun görmüştü. … Açık fikirli, idealist bir insandı. Aldülhamit'ten ve onun jurnal alımından nefret ediyordu. … Sultan Murad'ın meziyetlerini saymakla bitiremezdi. Ben de onunla beraber Sultan Murad'ı seviyor, Abdülhamit'ten nefret ediyordum. … 15 yaşındaydım. Kozahanı'ndaki iki odadan ibaret bankada [Ziraat Bankası Bursa şubesinde] çalışmaya başladım. … Maiyyet memuru Hamza [ile] dost olduk. Bir gün bana 'İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girmek isteyip istemediğimi sordu. … Tereddüt etmeden 'evet' diye cevap verdim ve girdim."

            Celal Bayar'la sohbetler yakın tarihimizle ilgilenenlere ilâve bir perspektif getirebilecek nitelikte. Tüm anılarda sübjektiflik kaçınılmaz, işin doğası gereği. Ama, okunan anı sayısı ve çeşidi arttıkça da okuyanın zihninde tarihi olaylar objektifleşerek somutlaşıyor. Bu bağlamda, Celal Bayar'ın anlattıklarından ben çok yararlandım.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 38 23 3 12 69 36 81 +33
2 Fenerbahçe 38 21 7 10 73 38 73 +35
3 Konyaspor 38 20 10 8 66 45 68 +21
4 Başakşehir FK 38 19 11 8 56 36 65 +20
5 Alanyaspor 38 19 12 7 67 58 64 +9
6 Beşiktaş 38 15 9 14 56 48 59 +8
7 Antalyaspor 38 16 11 11 54 47 59 +7
8 Fatih Karagümrük 38 16 13 9 47 52 57 -5
9 Adana Demirspor 38 15 13 10 60 47 55 +13
10 Sivasspor 38 14 12 12 52 50 54 +2
11 Kasımpaşa 38 15 15 8 67 57 53 +10
12 Hatayspor 38 15 15 8 56 60 53 -4
13 Galatasaray 38 14 14 10 51 53 52 -2
14 Kayserispor 38 12 15 11 54 61 47 -7
15 Gaziantep FK 38 12 16 10 48 56 46 -8
16 Giresunspor 38 12 17 9 41 47 45 -6
17 Çaykur Rizespor 38 10 22 6 44 71 36 -27
18 Altay 38 9 22 7 39 57 34 -18
19 Göztepe 38 7 24 7 40 77 28 -37
20 Yeni Malatyaspor 38 5 28 5 27 71 20 -44
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 36 21 8 7 56 31 70 +25
2 Ümraniyespor 36 21 8 7 64 37 70 +27
3 Bandırmaspor 36 19 12 5 56 34 62 +22
4 İstanbulspor 36 17 10 9 57 40 60 +17
5 BB Erzurumspor 36 16 10 10 55 44 58 +11
6 Eyüpspor 36 15 9 12 56 44 57 +12
7 Samsunspor 36 13 11 12 54 46 51 +8
8 Boluspor 36 14 14 8 42 44 50 -2
9 Manisa FK 36 14 15 7 45 44 49 +1
10 Tuzlaspor 36 13 13 10 45 44 49 +1
11 Denizlispor 36 14 15 7 46 50 49 -4
12 Keçiörengücü 36 13 14 9 45 47 48 -2
13 Gençlerbirliği 36 14 16 6 44 54 48 -10
14 Adanaspor 36 12 15 9 40 44 45 -4
15 Altınordu 36 14 19 3 45 62 45 -17
16 Kocaelispor 36 12 16 8 40 49 44 -9
17 Bursaspor 36 12 16 8 43 53 44 -10
18 Menemenspor 36 8 14 14 42 57 38 -15
19 Balıkesirspor 36 3 30 3 26 77 12 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/05/2022 Bursaspor 1 - 0 Menemenspor
 21/05/2022 Kocaelispor 4 - 1 Adanaspor
 21/05/2022 Gençlerbirliği 2 - 4 Ümraniyespor
 21/05/2022 Keçiörengücü 1 - 2 MKE Ankaragücü
 20/05/2022 Denizlispor 4 - 0 BB Erzurumspor
 20/05/2022 İstanbulspor 0 - 0 Bandırmaspor
 20/05/2022 Balıkesirspor 0 - 3 Eyüpspor
 20/05/2022 Tuzlaspor 2 - 4 Samsunspor
 20/05/2022 Boluspor 2 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Elazığspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 07/05/2022 Kahta 02 Spor 6 - 0 Başkent Gözgözler Akademi FK
 07/05/2022 Nevşehir Belediyespor 3 - 3 Bergama Belediyespor
 07/05/2022 Batman Petrolspor 2 - 1 Arnavutköy Belediye
 07/05/2022 Sancaktepe FK 0 - 2 Artvin Hopaspor
 07/05/2022 Hendek Spor 0 - 1 Bursa Yıldırımspor
 07/05/2022 1954 Kelkit Bld.Spor 0 - 2 Karaman Futbol Kulübü
 07/05/2022 Çatalcaspor 1 - 0 Osmaniyespor FK
 07/05/2022 Erbaaspor 1 - 4 Belediye Kütahyaspor
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI