Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:25:00   10-10-2021 12:32:00

Mütareke İstanbul'u

            Okuduğum kitap Tamer Erdoğan tarafından hazırlanmış. İlk baskısı 2005, ikinci baskısı 2012 yılında Everest Yayınları tarafından yapılmış, 212 sayfa. ISBN: 978-605-141-000-5.

            "İstanbul'da Mütareke dönemi, gazetelerin Mütareke haberleriyle çıktığı 31 Ekim 1918'den son İtilaf birliklerinin İstanbul'u terk ettiği 2 Ekim 1923'e kadar yaklaşık beş yıllık bir dönemi kapsar. … [mütareke] imzalandığında Türkler, ortaya çıkan tarihsel durumun, çok geçmeden kendilerini gelecekleri hakkında bir seçim yapmaya zorlayacak yeni bir sürecin başlangıcı olduğunun pek farkında görünmüyorlardı. Dört yıl süren kan ve ateş cehenneminden çıkmak, kalplere az çok bir ferahlık vermişti. Boğaz'da yatan İtilaf zırhlılarının tehditkâr kütleleri, başkent sokaklarında dolaşan yabancı üniformalar, azınlıkların taşkınlıkları rahatsızlık verse de büsbütün tahammül edilemez değildi. Nihayet yenilmişlerdi ve bir şeylere katlanmaları gerekecekti." Tamer Erdoğan, "-çocukluklarında da olsa- Mütareke İstanbul'unun havasını teneffüs etmiş" onbeş yazarın yirmi romanından alıntılar yaparak o günlerin havasını solumamızı sağlıyor kitabıyla.

            "İşgal altındaki şehirde hayat … çeşitli görünümleriyle devam etmektedir. Çeşitli ırk ve milletlerden işgal askerleri, Mart 1920'den itibaren Karadeniz'den gelen gemilerin İstanbul'a döktüğü Beyaz Ruslar zaten renkli bir nüfus yapısına sahip olan şehre başka bir çehre kazandırmıştır. … Beyoğlu ve uzantıları çılgınca eğlenmektedir. Öte yandan … 'kendi tevekkülünün ve ıstırabının gecesine kapanmış' bir başka İstanbul daha vardır [surlarla çevrili eski kent]".

            Sodom ve Gomore adlı romanında Yakup Kadri Karaosmanoğlu'ndan dinliyoruz: "Emlak ve akar taksiminde Ermenilerle ortak olan, muhtelif tarz kaçakçılıklarda Rum piratlarıyla ele ele veren; şehrin muhtelif noktalarında yangın emvalini (mallarını) talan eden ve rüşvet mukabili milliyet satan, adam kaçıran, haksız ve müzevver (düzmece) dava kazandıran bu İtilaf Zabitleri dört senenin içinde hayli zengin olmuşlar ve yüklerini tutmuşlardı."

            Sınıf Arkadaşları adlı romanında Cevdet Kudret Solok'u dinliyoruz: [Vesika usulü birdenbire kalkmıştır. Fırınlarda yine eskisi gibi beyaz ekmek pişirilmektedir.] "Demek ki bundan sonra un yerine süpürge tohumu … , kahve yerine kavrulmuş nohut … kullanılmayacaktı. [Ama] Şimdi bazı evlere erzak dolu küfeler giriyor, fakat bazı evler bu küfeleri sadece seyrediyordu. Halbuki harpte aşağı yukarı herkes birbirine benzemişti. Şimdi ise bir kısım halk öbür kısma yukarıdan bakıyordu … Beyoğlu, gece sabahlara kadar bir ışık denizi halinde yüzüyordu … Fakat İstanbul … hayat güneşin doğmasıyla başlayıp, batmasıyla sona eriyor. Akşam ezanıyla beraber herkes evine giriyor."

            Sahnenin Dışındakiler adlı romanında Ahmet Hamdi Taşpınar'ı dinliyoruz: "Daha harp içinde el değiştirmeye başlayan servet, içtimai hayatın nizamını bozmuş, beş altı sene evvel müreffeh sanılan ve eski payitahtın asıl hayatını yapan bütün orta sınıfı harap etmişti. Umumi Harp içinde çıkan yangınlarda evi barkı yananların çoğu halâ medreselerde idi."

            Esir Şehrin İnsanları adlı romanında Kemal Tahir'i dinliyoruz: "Son zamanlarda polis kendilerini satan 113 küçük kız çocuğunu yangın yerlerinden toplamıştır. Yaşları küçük olduğundan bunlara vesika verilememektedir. Yarısı cinsel hastalıklara yakalanmış… Hrisantos, Dolapdere'de bir sivil polisi çevirmiş, üstünü arayıp bırakmış. Abdurrahman Efendi adındaki öteki polisin silahını istemiş, vermeyince kafasına bir kurşun sıkmış … Tatavla'ya sapıp savuşmuş … Hrisantos bununla beşinci polisi öldürmüş oluyor."

            Aşktan da Yüce adlı romanında İskender Ohri'yi dinliyoruz: "Rus güzelleriyle kibarları, şehre ve hele zevk ve sefahat yatağı olan Beyoğlu'na, yeni ve çekici bir hava getirmişlerdi. Şehrin nefis kumsallarında, hele Florya'da açık saçık denize girmeyi onlar halka öğretmişlerdi."

            Okuduğum Türk Romanında Mütareke İstanbul'u adlı kitaba konu edilen bütün romanlarda İstanbul-Beyoğlu karşıtlığı dikkati çeken bir husus. "Beyoğlu" Şişli ve Nişantaşı'nda yaşayan Türkleri de kapsamaktadır. Mahalle adlı romanında Salahaddin Enis Atabeyoğlu bu zümreyi şöyle anlatıyor: "… salonlarını, kapılarını artlarına kadar düşman zabitlerine [eşleri ve kızlarıyla birlikte] açmışlardı. Filhakika bu tabaka mensubu, milyonlarca insanın haşrü neşr olduğu bu harpte bir şehit ve cenaze vermediği gibi, insanların şehirlerde ve köylerde açlıktan sinekler gibi öldükleri günlerde açlık nedir hissetmemişler"di.Acılar adlı romanında Agâh Sırrı Levend: "Onlara göre [bütün suç Osmanlı'yı savaşa İngiliz'lerin değil de Alman'ların yanında savaşa sokan İttihatçılarda idi] yegâne çare İngiliz siyasetine temayül gösterip mümaşat (uysallık) etmekti. … Mağlubiyetin zilletini kabul etmek zaruri idi. … [bizi] sultanıyla, hükümetiyle hemen Anadolu'ya tard etmedikleri de bir lütufdu."

            Romanlarda "Asıl İstanbul, yani surlarla çevrili eski kent vakarın, haysiyetin simgesi olarak yüceltilirken; Beyoğlu ve uzantıları ihanetin, işbirlikçiliğin, teslimiyetin, zilletin simgesi olarak aşağılanır." Kitaba konu edilen romanlardan, Gün Batarken ve Ateşten Gömlek dışındakilerin zaferle sonuçlanmış bir bağımsızlık savaşı sonrası yazıldıkları gözönüne alındığındaİstanbul-Beyoğlu karşıtlığını doğal karşılamak gerekir.Yine de, her iki taraf için kullanılanyargı sıfatları gözardı edildiğinde, ortaya Mütareke İstanbul'unun sosyal dokusunun, devam eden hayatın kapsamlı bir resmi çıkıyor; meraklısına.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 23 16 1 6 41 17 54 +24
2 Konyaspor 22 13 3 6 34 16 45 +18
3 Alanyaspor 23 11 7 5 41 33 38 +8
4 Adana Demirspor 23 10 6 7 35 25 37 +10
5 Fenerbahçe 23 10 6 7 36 28 37 +8
6 Beşiktaş 23 10 7 6 35 31 36 +4
7 Hatayspor 23 11 9 3 32 34 36 -2
8 Başakşehir FK 22 10 8 4 31 23 34 +8
9 Gaziantep FK 22 9 8 5 27 28 32 -1
10 Sivasspor 23 7 6 10 30 24 31 +6
11 Kayserispor 23 8 8 7 31 32 31 -1
12 Fatih Karagümrük 23 8 9 6 29 36 30 -7
13 Kasımpaşa 23 7 10 6 30 31 27 -1
14 Göztepe 23 7 10 6 28 31 27 -3
15 Galatasaray 23 7 10 6 28 33 27 -5
16 Giresunspor 23 7 11 5 22 25 26 -3
17 Antalyaspor 23 6 11 6 23 34 24 -11
18 Çaykur Rizespor 23 6 13 4 21 39 22 -18
19 Altay 23 5 15 3 24 38 18 -14
20 Yeni Malatyaspor 22 4 14 4 18 38 16 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 21 14 4 3 37 17 45 +20
2 MKE Ankaragücü 21 14 4 3 34 16 45 +18
3 BB Erzurumspor 21 11 5 5 34 24 38 +10
4 Bandırmaspor 21 11 7 3 34 21 36 +13
5 İstanbulspor 21 11 7 3 35 25 36 +10
6 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
7 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
8 Adanaspor 21 9 7 5 26 21 32 +5
9 Manisa FK 21 8 9 4 25 27 28 -2
10 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
11 Keçiörengücü 21 7 9 5 28 32 26 -4
12 Gençlerbirliği 21 8 11 2 24 32 26 -8
13 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
14 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
15 Menemenspor 21 5 8 8 24 35 23 -11
16 Altınordu 21 7 13 1 27 45 22 -18
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 21 5 12 4 20 32 19 -12
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2022 Kayserispor vs Hatayspor
 04/02/2022 Konyaspor vs Giresunspor
 05/02/2022 Gaziantep FK vs Sivasspor
 05/02/2022 Fatih Karagümrük vs Yeni Malatyaspor
 05/02/2022 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 05/02/2022 Fenerbahçe vs Başakşehir FK
 06/02/2022 Alanyaspor vs Galatasaray
 06/02/2022 Çaykur Rizespor vs Adana Demirspor
 06/02/2022 Beşiktaş vs Antalyaspor
 06/02/2022 Göztepe vs Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
 05/02/2022 Bursaspor vs Altınordu
 05/02/2022 Denizlispor vs Eyüpspor
 06/02/2022 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 06/02/2022 BB Erzurumspor vs Manisa FK
 06/02/2022 Menemenspor vs Adanaspor
 06/02/2022 Gençlerbirliği vs MKE Ankaragücü
 07/02/2022 Kocaelispor vs Boluspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/01/2022 Adıyaman FK vs Ankaraspor
 26/01/2022 Afjet Afyonspor vs Somaspor
 26/01/2022 Diyarbekir Spor vs Van Spor FK
 26/01/2022 Ergene Velimeşe vs Bodrumspor
 26/01/2022 Etimesgut Belediyespor vs İnegölspor
 26/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Sivas Belediyespor
 26/01/2022 Niğde Anadolu FK vs 1461 Trabzon FK
 26/01/2022 Sakaryaspor vs Çorum FK
 26/01/2022 Serik Belediyespor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/01/2022 Turgutluspor vs Sarıyer
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/01/2022 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Hendek Spor
 29/01/2022 Bursa Yıldırımspor vs Arnavutköy Belediye
 30/01/2022 Artvin Hopaspor vs Elazığspor
 30/01/2022 Bergama Belediyespor vs Batman Petrolspor
 30/01/2022 Çatalcaspor vs Erbaaspor
 30/01/2022 Fatsa Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 30/01/2022 Karaman Belediyespor vs Kahta 02 Spor
 30/01/2022 Osmaniyespor FK vs Nevşehir Belediyespor
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Sancaktepe FK
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor - Sancaktepe FK Sancaktepe FK ligdeki son 12 maçında hiç kazanamadı  1954 Kelkit Bld.Spor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI