ilansitesi.net
Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:25:00   10-10-2021 12:32:00

Mütareke İstanbul'u

            Okuduğum kitap Tamer Erdoğan tarafından hazırlanmış. İlk baskısı 2005, ikinci baskısı 2012 yılında Everest Yayınları tarafından yapılmış, 212 sayfa. ISBN: 978-605-141-000-5.

            "İstanbul'da Mütareke dönemi, gazetelerin Mütareke haberleriyle çıktığı 31 Ekim 1918'den son İtilaf birliklerinin İstanbul'u terk ettiği 2 Ekim 1923'e kadar yaklaşık beş yıllık bir dönemi kapsar. … [mütareke] imzalandığında Türkler, ortaya çıkan tarihsel durumun, çok geçmeden kendilerini gelecekleri hakkında bir seçim yapmaya zorlayacak yeni bir sürecin başlangıcı olduğunun pek farkında görünmüyorlardı. Dört yıl süren kan ve ateş cehenneminden çıkmak, kalplere az çok bir ferahlık vermişti. Boğaz'da yatan İtilaf zırhlılarının tehditkâr kütleleri, başkent sokaklarında dolaşan yabancı üniformalar, azınlıkların taşkınlıkları rahatsızlık verse de büsbütün tahammül edilemez değildi. Nihayet yenilmişlerdi ve bir şeylere katlanmaları gerekecekti." Tamer Erdoğan, "-çocukluklarında da olsa- Mütareke İstanbul'unun havasını teneffüs etmiş" onbeş yazarın yirmi romanından alıntılar yaparak o günlerin havasını solumamızı sağlıyor kitabıyla.

            "İşgal altındaki şehirde hayat … çeşitli görünümleriyle devam etmektedir. Çeşitli ırk ve milletlerden işgal askerleri, Mart 1920'den itibaren Karadeniz'den gelen gemilerin İstanbul'a döktüğü Beyaz Ruslar zaten renkli bir nüfus yapısına sahip olan şehre başka bir çehre kazandırmıştır. … Beyoğlu ve uzantıları çılgınca eğlenmektedir. Öte yandan … 'kendi tevekkülünün ve ıstırabının gecesine kapanmış' bir başka İstanbul daha vardır [surlarla çevrili eski kent]".

            Sodom ve Gomore adlı romanında Yakup Kadri Karaosmanoğlu'ndan dinliyoruz: "Emlak ve akar taksiminde Ermenilerle ortak olan, muhtelif tarz kaçakçılıklarda Rum piratlarıyla ele ele veren; şehrin muhtelif noktalarında yangın emvalini (mallarını) talan eden ve rüşvet mukabili milliyet satan, adam kaçıran, haksız ve müzevver (düzmece) dava kazandıran bu İtilaf Zabitleri dört senenin içinde hayli zengin olmuşlar ve yüklerini tutmuşlardı."

            Sınıf Arkadaşları adlı romanında Cevdet Kudret Solok'u dinliyoruz: [Vesika usulü birdenbire kalkmıştır. Fırınlarda yine eskisi gibi beyaz ekmek pişirilmektedir.] "Demek ki bundan sonra un yerine süpürge tohumu … , kahve yerine kavrulmuş nohut … kullanılmayacaktı. [Ama] Şimdi bazı evlere erzak dolu küfeler giriyor, fakat bazı evler bu küfeleri sadece seyrediyordu. Halbuki harpte aşağı yukarı herkes birbirine benzemişti. Şimdi ise bir kısım halk öbür kısma yukarıdan bakıyordu … Beyoğlu, gece sabahlara kadar bir ışık denizi halinde yüzüyordu … Fakat İstanbul … hayat güneşin doğmasıyla başlayıp, batmasıyla sona eriyor. Akşam ezanıyla beraber herkes evine giriyor."

            Sahnenin Dışındakiler adlı romanında Ahmet Hamdi Taşpınar'ı dinliyoruz: "Daha harp içinde el değiştirmeye başlayan servet, içtimai hayatın nizamını bozmuş, beş altı sene evvel müreffeh sanılan ve eski payitahtın asıl hayatını yapan bütün orta sınıfı harap etmişti. Umumi Harp içinde çıkan yangınlarda evi barkı yananların çoğu halâ medreselerde idi."

            Esir Şehrin İnsanları adlı romanında Kemal Tahir'i dinliyoruz: "Son zamanlarda polis kendilerini satan 113 küçük kız çocuğunu yangın yerlerinden toplamıştır. Yaşları küçük olduğundan bunlara vesika verilememektedir. Yarısı cinsel hastalıklara yakalanmış… Hrisantos, Dolapdere'de bir sivil polisi çevirmiş, üstünü arayıp bırakmış. Abdurrahman Efendi adındaki öteki polisin silahını istemiş, vermeyince kafasına bir kurşun sıkmış … Tatavla'ya sapıp savuşmuş … Hrisantos bununla beşinci polisi öldürmüş oluyor."

            Aşktan da Yüce adlı romanında İskender Ohri'yi dinliyoruz: "Rus güzelleriyle kibarları, şehre ve hele zevk ve sefahat yatağı olan Beyoğlu'na, yeni ve çekici bir hava getirmişlerdi. Şehrin nefis kumsallarında, hele Florya'da açık saçık denize girmeyi onlar halka öğretmişlerdi."

            Okuduğum Türk Romanında Mütareke İstanbul'u adlı kitaba konu edilen bütün romanlarda İstanbul-Beyoğlu karşıtlığı dikkati çeken bir husus. "Beyoğlu" Şişli ve Nişantaşı'nda yaşayan Türkleri de kapsamaktadır. Mahalle adlı romanında Salahaddin Enis Atabeyoğlu bu zümreyi şöyle anlatıyor: "… salonlarını, kapılarını artlarına kadar düşman zabitlerine [eşleri ve kızlarıyla birlikte] açmışlardı. Filhakika bu tabaka mensubu, milyonlarca insanın haşrü neşr olduğu bu harpte bir şehit ve cenaze vermediği gibi, insanların şehirlerde ve köylerde açlıktan sinekler gibi öldükleri günlerde açlık nedir hissetmemişler"di.Acılar adlı romanında Agâh Sırrı Levend: "Onlara göre [bütün suç Osmanlı'yı savaşa İngiliz'lerin değil de Alman'ların yanında savaşa sokan İttihatçılarda idi] yegâne çare İngiliz siyasetine temayül gösterip mümaşat (uysallık) etmekti. … Mağlubiyetin zilletini kabul etmek zaruri idi. … [bizi] sultanıyla, hükümetiyle hemen Anadolu'ya tard etmedikleri de bir lütufdu."

            Romanlarda "Asıl İstanbul, yani surlarla çevrili eski kent vakarın, haysiyetin simgesi olarak yüceltilirken; Beyoğlu ve uzantıları ihanetin, işbirlikçiliğin, teslimiyetin, zilletin simgesi olarak aşağılanır." Kitaba konu edilen romanlardan, Gün Batarken ve Ateşten Gömlek dışındakilerin zaferle sonuçlanmış bir bağımsızlık savaşı sonrası yazıldıkları gözönüne alındığındaİstanbul-Beyoğlu karşıtlığını doğal karşılamak gerekir.Yine de, her iki taraf için kullanılanyargı sıfatları gözardı edildiğinde, ortaya Mütareke İstanbul'unun sosyal dokusunun, devam eden hayatın kapsamlı bir resmi çıkıyor; meraklısına.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 38 23 3 12 69 36 81 +33
2 Fenerbahçe 38 21 7 10 73 38 73 +35
3 Konyaspor 38 20 10 8 66 45 68 +21
4 Başakşehir FK 38 19 11 8 56 36 65 +20
5 Alanyaspor 38 19 12 7 67 58 64 +9
6 Beşiktaş 38 15 9 14 56 48 59 +8
7 Antalyaspor 38 16 11 11 54 47 59 +7
8 Fatih Karagümrük 38 16 13 9 47 52 57 -5
9 Adana Demirspor 38 15 13 10 60 47 55 +13
10 Sivasspor 38 14 12 12 52 50 54 +2
11 Kasımpaşa 38 15 15 8 67 57 53 +10
12 Hatayspor 38 15 15 8 56 60 53 -4
13 Galatasaray 38 14 14 10 51 53 52 -2
14 Kayserispor 38 12 15 11 54 61 47 -7
15 Gaziantep FK 38 12 16 10 48 56 46 -8
16 Giresunspor 38 12 17 9 41 47 45 -6
17 Çaykur Rizespor 38 10 22 6 44 71 36 -27
18 Altay 38 9 22 7 39 57 34 -18
19 Göztepe 38 7 24 7 40 77 28 -37
20 Yeni Malatyaspor 38 5 28 5 27 71 20 -44
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 36 21 8 7 56 31 70 +25
2 Ümraniyespor 36 21 8 7 64 37 70 +27
3 Bandırmaspor 36 19 12 5 56 34 62 +22
4 İstanbulspor 36 17 10 9 57 40 60 +17
5 BB Erzurumspor 36 16 10 10 55 44 58 +11
6 Eyüpspor 36 15 9 12 56 44 57 +12
7 Samsunspor 36 13 11 12 54 46 51 +8
8 Boluspor 36 14 14 8 42 44 50 -2
9 Manisa FK 36 14 15 7 45 44 49 +1
10 Tuzlaspor 36 13 13 10 45 44 49 +1
11 Denizlispor 36 14 15 7 46 50 49 -4
12 Keçiörengücü 36 13 14 9 45 47 48 -2
13 Gençlerbirliği 36 14 16 6 44 54 48 -10
14 Adanaspor 36 12 15 9 40 44 45 -4
15 Altınordu 36 14 19 3 45 62 45 -17
16 Kocaelispor 36 12 16 8 40 49 44 -9
17 Bursaspor 36 12 16 8 43 53 44 -10
18 Menemenspor 36 8 14 14 42 57 38 -15
19 Balıkesirspor 36 3 30 3 26 77 12 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/05/2022 Hatayspor 4 - 1 Giresunspor
 22/05/2022 Adana Demirspor 7 - 0 Göztepe
 22/05/2022 Fatih Karagümrük 0 - 1 Alanyaspor
 22/05/2022 Başakşehir FK 3 - 1 Trabzonspor
 21/05/2022 Beşiktaş 1 - 1 Konyaspor
 21/05/2022 Yeni Malatyaspor 0 - 5 Fenerbahçe
 21/05/2022 Altay 2 - 4 Kasımpaşa
 21/05/2022 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 20/05/2022 Antalyaspor 1 - 1 Galatasaray
 20/05/2022 Gaziantep FK 2 - 0 Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/05/2022 Bursaspor 1 - 0 Menemenspor
 21/05/2022 Kocaelispor 4 - 1 Adanaspor
 21/05/2022 Gençlerbirliği 2 - 4 Ümraniyespor
 21/05/2022 Keçiörengücü 1 - 2 MKE Ankaragücü
 20/05/2022 Denizlispor 4 - 0 BB Erzurumspor
 20/05/2022 İstanbulspor 0 - 0 Bandırmaspor
 20/05/2022 Balıkesirspor 0 - 3 Eyüpspor
 20/05/2022 Tuzlaspor 2 - 4 Samsunspor
 20/05/2022 Boluspor 2 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Somaspor 0 - 0 İnegölspor
 07/05/2022 Bodrumspor 1 - 2 Adıyaman FK
 07/05/2022 Van Spor FK 4 - 2 Niğde Anadolu FK
 07/05/2022 Sivas Belediyespor 1 - 0 Sakaryaspor
 07/05/2022 Çorum FK 3 - 2 Afjet Afyonspor
 07/05/2022 Bayburt Özel İdare Spor 1 - 0 Ergene Velimeşe
 07/05/2022 Sarıyer 3 - 1 Diyarbekir Spor
 07/05/2022 Ankaraspor 0 - 0 1461 Trabzon FK
 07/05/2022 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Turgutluspor
 07/05/2022 Serik Belediyespor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Elazığspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 07/05/2022 Kahta 02 Spor 6 - 0 Başkent Gözgözler Akademi FK
 07/05/2022 Nevşehir Belediyespor 3 - 3 Bergama Belediyespor
 07/05/2022 Batman Petrolspor 2 - 1 Arnavutköy Belediye
 07/05/2022 Sancaktepe FK 0 - 2 Artvin Hopaspor
 07/05/2022 Hendek Spor 0 - 1 Bursa Yıldırımspor
 07/05/2022 1954 Kelkit Bld.Spor 0 - 2 Karaman Futbol Kulübü
 07/05/2022 Çatalcaspor 1 - 0 Osmaniyespor FK
 07/05/2022 Erbaaspor 1 - 4 Belediye Kütahyaspor
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI