ilansitesi.net
Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:30:00   05-11-2021 13:40:00

Ah Bu Faiz…

Korkut Boratav Hoca, 29-10-2021 tarihli "Faiz Kararı ve Hatırlattıkları" başlıklı yazısında, Merkez Bankasının son faiz kararları hakkındaki düşüncelerini bizlerle paylaşmış; aydınlatıcı bir yazı, okumanızı tavsiye ederim. Ben kısaca değinmeye çalışacağım.

Tüm medyada okuyor dinliyoruz: Faizi indirdiler, Dolar fırladı. Bu olayın teorik altyapısına bakacak olursak, karşımıza (ekonomistlerin deyimiyle) "İmkânsız Üçlü" çıkıyor: Bir ülkede sermaye hareketleri serbest ise, ülkenin ekonomi yönetimi, faiz oranı ve döviz kurundan sadece birini belirleyebilir.

Türkiye'de sermaye hareketleri Özal tarafından 1990 yılında serbest bırakıldı ve o zamandan beri serbest. Genç okuyucularımız için: Sermaye hareketleri serbest değil iken, cebinizde dolar bulundurmak suç idi, elinize döviz geçti ise hemen bankaya götürüp satmak zorunda idiniz, döviz büfeleri yok idi öyle canınızın istediği gibi döviz alıp satamazdınız, yurtdışına istediğiniz gibi döviz havale edemezdiniz, vesaire vesaire.

Türkiye'de sermaye hareketleri halen serbest olduğuna göre, Merkez Bankası ya faiz oranını belirleyecek ya döviz kurunu. 1993 yılına kadar, Merkez Bankası döviz kurunu aylık enflasyona uyum sağlayacak şekilde biçimde belirlemekte idi. 1994 yılında, "İmkânsız Üçlü" kuralı çiğnendi, döviz kurunun yanısıra faiz de belirlenmeye çalışıldı ve 1994 krizi tetiklendi.

2001 krizi ile birlikte Merkez Bankasının "enflasyon hedeflemesi" yapması yasalaşınca, MB uygulamaları "İmkânsız Üçlü" kuralına uygun olarak "sıkı para politikası" yani enflasyonun üstünde faiz halini aldı, döviz kuru piyasaya bırakıldı. O dönem uluslararası piyasalardaki para bolluğu sayesinde, enflasyon üstü faiz Türkiye'ye döviz akışını canlandırdı. Yurtdışındaki faizler %1 mertebesinde iken Türkiye'de %8-9 gibiydi. Gelen yatırımcı dövizi ile ülkede döviz bollaştı, bollaşan her mal gibi fiyatı düştü yani kurlar düştü. Bu, Türkiye'de yatırım yapan yabancı yatırımcılara ilâve kazanç sağladı; hem yüksek TL faiz kazandılar hem bu kazançlarını daha düşük kurdan (daha fazla döviz olarak) yurtdışına götürdüler. Bu durum Türkiye'ye daha da fazla döviz gelmesini sağladı, bu kuru daha da düşürdü; tam bir saadet sarmalı.

Derken, son üç beş yıldır, yabancı Merkez Bankaları para bolluğunun artık ülkelerinde enflasyon yaratma potansiyeline ulaştığına karar verdiler ve yurtdışında para bolluğu azaltılmaya başlandı: varan bir. Yaşanan döviz bolluğu ve düşen kurlar, Türkiye'yi ithalat çılgınlığa sürükledi, dış borç arttı da arttı. Sonunda yabancı yatırımcılar, acaba TL yatırımımızı istediğimizde düşük kurdan dövize çevirip alıp gidemez miyiz acaba diye tereddüte düştüler: varan iki. Bunlar yetmezmiş gibi bir de Merkez Bankası faizi enflasyonun altına indirmez mi: varan üç. Ve sonuçta, döviz alıp başını gidiyor.

Bundan sonra ne olur? Bunun cevabı, ekonomi yönetiminin politika değişikliğine gittiğini kabul edebiliyorsak çok kolay. Merkez Bankası artık açıkca görülüyor ki faizi kontrol edecek. "İmkânsız Üçlü" kuralına göre (Sermaye Hareketleri halâ serbest) faiz kontrol ediliyorsa demek ki döviz kuru piyasaya havale. Yani Dolar kuru 10 da olur 100 de. Bu da bir politik tercih neticede.

Tabii, kurdaki hızlı artış, ithalat bağımlısı haline gelen ülkemizde enflasyonu azdırıyor. Zaten ÜFE %50 iken TÜFE'nin %20 olması sadece tüketici talebindeki zayıflığa bağlı olabilir. Ama artan maliyetler eninde sonunda fiyatlara yansıyacak, yani TÜFE ÜFE'yi yakalayacak. Seçime gidecek bir hükümet buna dayanabilir mi? Tabii ki dayanamaz. Peki, ne yapacak? Asgari ücretler, maaşlar, emekli aylıkları, tarım ürünleri taban fiyatları enflasyon kadar arttırılacak. Bu yeni bir şey de değil zaten, 1980-2001 döneminden bu zaten böyleydi. Ama buradaki tehlike, tekrar enflasyon sarmalına girip 2001 öncesi gibi %70 enflasyonları görmek.

Peki %70 enflasyon hoşa gitmez ise ne olur? Dönelim "İmkânsız Üçlü"ye: Bir ihtimal daha var, o da Sermaye Hareketleri Serbestisi mi dersin? Olur mu, olur. Hiçbir şey için, mümkün değil, olmaz, demeyecek kadar uzun yaşadım. Bekleyelim, görelim.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 38 23 3 12 69 36 81 +33
2 Fenerbahçe 38 21 7 10 73 38 73 +35
3 Konyaspor 38 20 10 8 66 45 68 +21
4 Başakşehir FK 38 19 11 8 56 36 65 +20
5 Alanyaspor 38 19 12 7 67 58 64 +9
6 Beşiktaş 38 15 9 14 56 48 59 +8
7 Antalyaspor 38 16 11 11 54 47 59 +7
8 Fatih Karagümrük 38 16 13 9 47 52 57 -5
9 Adana Demirspor 38 15 13 10 60 47 55 +13
10 Sivasspor 38 14 12 12 52 50 54 +2
11 Kasımpaşa 38 15 15 8 67 57 53 +10
12 Hatayspor 38 15 15 8 56 60 53 -4
13 Galatasaray 38 14 14 10 51 53 52 -2
14 Kayserispor 38 12 15 11 54 61 47 -7
15 Gaziantep FK 38 12 16 10 48 56 46 -8
16 Giresunspor 38 12 17 9 41 47 45 -6
17 Çaykur Rizespor 38 10 22 6 44 71 36 -27
18 Altay 38 9 22 7 39 57 34 -18
19 Göztepe 38 7 24 7 40 77 28 -37
20 Yeni Malatyaspor 38 5 28 5 27 71 20 -44
Takım O G M B A Y P AV
1 MKE Ankaragücü 36 21 8 7 56 31 70 +25
2 Ümraniyespor 36 21 8 7 64 37 70 +27
3 Bandırmaspor 36 19 12 5 56 34 62 +22
4 İstanbulspor 36 17 10 9 57 40 60 +17
5 BB Erzurumspor 36 16 10 10 55 44 58 +11
6 Eyüpspor 36 15 9 12 56 44 57 +12
7 Samsunspor 36 13 11 12 54 46 51 +8
8 Boluspor 36 14 14 8 42 44 50 -2
9 Manisa FK 36 14 15 7 45 44 49 +1
10 Tuzlaspor 36 13 13 10 45 44 49 +1
11 Denizlispor 36 14 15 7 46 50 49 -4
12 Keçiörengücü 36 13 14 9 45 47 48 -2
13 Gençlerbirliği 36 14 16 6 44 54 48 -10
14 Adanaspor 36 12 15 9 40 44 45 -4
15 Altınordu 36 14 19 3 45 62 45 -17
16 Kocaelispor 36 12 16 8 40 49 44 -9
17 Bursaspor 36 12 16 8 43 53 44 -10
18 Menemenspor 36 8 14 14 42 57 38 -15
19 Balıkesirspor 36 3 30 3 26 77 12 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/05/2022 Hatayspor 4 - 1 Giresunspor
 22/05/2022 Adana Demirspor 7 - 0 Göztepe
 22/05/2022 Fatih Karagümrük 0 - 1 Alanyaspor
 22/05/2022 Başakşehir FK 3 - 1 Trabzonspor
 21/05/2022 Beşiktaş 1 - 1 Konyaspor
 21/05/2022 Yeni Malatyaspor 0 - 5 Fenerbahçe
 21/05/2022 Altay 2 - 4 Kasımpaşa
 21/05/2022 Sivasspor 2 - 1 Kayserispor
 20/05/2022 Antalyaspor 1 - 1 Galatasaray
 20/05/2022 Gaziantep FK 2 - 0 Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 21/05/2022 Bursaspor 1 - 0 Menemenspor
 21/05/2022 Kocaelispor 4 - 1 Adanaspor
 21/05/2022 Gençlerbirliği 2 - 4 Ümraniyespor
 21/05/2022 Keçiörengücü 1 - 2 MKE Ankaragücü
 20/05/2022 Denizlispor 4 - 0 BB Erzurumspor
 20/05/2022 İstanbulspor 0 - 0 Bandırmaspor
 20/05/2022 Balıkesirspor 0 - 3 Eyüpspor
 20/05/2022 Tuzlaspor 2 - 4 Samsunspor
 20/05/2022 Boluspor 2 - 1 Altınordu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Somaspor 0 - 0 İnegölspor
 07/05/2022 Bodrumspor 1 - 2 Adıyaman FK
 07/05/2022 Van Spor FK 4 - 2 Niğde Anadolu FK
 07/05/2022 Sivas Belediyespor 1 - 0 Sakaryaspor
 07/05/2022 Çorum FK 3 - 2 Afjet Afyonspor
 07/05/2022 Bayburt Özel İdare Spor 1 - 0 Ergene Velimeşe
 07/05/2022 Sarıyer 3 - 1 Diyarbekir Spor
 07/05/2022 Ankaraspor 0 - 0 1461 Trabzon FK
 07/05/2022 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Turgutluspor
 07/05/2022 Serik Belediyespor 1 - 0 Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2022 Elazığspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 07/05/2022 Kahta 02 Spor 6 - 0 Başkent Gözgözler Akademi FK
 07/05/2022 Nevşehir Belediyespor 3 - 3 Bergama Belediyespor
 07/05/2022 Batman Petrolspor 2 - 1 Arnavutköy Belediye
 07/05/2022 Sancaktepe FK 0 - 2 Artvin Hopaspor
 07/05/2022 Hendek Spor 0 - 1 Bursa Yıldırımspor
 07/05/2022 1954 Kelkit Bld.Spor 0 - 2 Karaman Futbol Kulübü
 07/05/2022 Çatalcaspor 1 - 0 Osmaniyespor FK
 07/05/2022 Erbaaspor 1 - 4 Belediye Kütahyaspor
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI