Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:26:00   20-10-2021 19:36:00

Celâl Bayar'ın Anılarında Atatürk

            Okuduğum kitabın adı Celal Bayar Anlatıyor BİLİNMEYEN ATATÜRK . İsmet Bozdağ, yıllara yayılan sohbetlerini bu kitapta biraraya getirmiş. İsmet Bozdağ (1916-2013) gazeteci, yazar, şair. Kitap 2019 yılında Truva Yayınları tarafından basılmış; 211 sayfa. ISBN: 978-605-9850-44-5.

            Kitabın başlığı, sadece Atatürk hakkında imiş gibi yanıltıcı bir izlenim yaratıyor; halbuki Bayar'ın Cumhurbaşkanlığı ve gençliğini hakkında da sohbetler var kitapta. Sohbetler birkaç sayfalık, okunması çok rahat, Bayar'ın anlatımları da çok renkli; zaman zaman da çok çarpıcı.

            Atatürk İstanbul Meclisi Başkanı Olmak İstiyor başlıklı sohbette, Bayar, Mazhar Müfit'ten naklen, Atatürk'ün "Felâh-ı Vatan" grubundan kendisini Meclis-i Mebusan Başkanı seçmelerini istediğini anlatıyor. "Mazhar Müfit diyor ki: -Arkadaşlar adeta şoke oldular. Mustafa Kemal'in ihtirasına yordular bu isteğini; müzakere etmeye bile gerek görmediler. … Celal Bayar bunları anlattıktan sonra şöyle devam etti: … Benim kanaatime göre eğer kendisini Meclis Başkanı seçmiş olsalardı, Başkanlık etmek için İstanbul'a gitmeyeceğinden eminim. Fakat Meclis dağıldığı zaman, Başkan sıfatı ile meclisi Ankara'da toplantıya çağıracak ve Meclisin meşruiyeti üzerinde açılan münakaşalar, kendiliğinden, ortadan kalkacaktı. … Mustafa Kemal Paşa ihtiras sahibi değildir, demek istemiyorum; hayır. Paşa'nın elbette iktidar hırsı vardı; fakat bu ihtiras, bir keman virtüözünün kemanını istemesi gibidir! Ondan bir kompozisyon çıkarmak için! Atatürk'ün elinde iktidar, bir virtüözün elindeki keman gibiydi. 7.12.1977 Çiftehavuzlar"

            Meclis Cuntaları ve Hilafetçilik … başlıklı sohbette, Bayar, Atatürk'ün "ölüm döşeğinde" olduğu günlerdeki güç savaşlarını anlatıyor; Bayar Başbakandır. "İsmet Paşa, başvekillikten ayrılmış, maddi iktidardan uzaklaşmıştı ama meclis içinde büyük, orduda küçük, halkta geniş gruplar tarafından seviliyordu. Hele Atatürk'ün "ölüm döşeğinde" olduğu kesinlik kazanınca … 'İsmet Paşa'nın cumhurbaşkanlığı sağlamak' amacıyla, hızlı ve yoğun bir propaganda kulisine gömülmüştü. … İsmet Paşacılar, meclis çoğunluğunu ele geçirmiş olmaları nedeniyle rahattılar. Ancak bunlar da, hükümetin, yeni seçim kararı almasından korkuyorlardı; çünkü yapılacak seçimde, Mareşal Fevzi Çakmak, genelkurmay başkanlığından istifa ettirilir ve milletvekili olması sağlanırsa, ordu ve kamuoyu ağırlığı, Fevzi Çakmak üzerinde yoğunlaşabilir, bir 'çetin rakip' karşısında kalabilirlerdi. İktidar kavgası, parlamento dışında da sürüyordu! … Süleyman Şefik Paşa, Şehzade Ömer Faruk Efendi'den yana bir propagandayı, başlı başına yönetiyordu! Bunlar, Mecelle'nin … 'Engel kalkınca, engellenen yerine döner' hikmeti içinde düşünüyorlar; Atatürk öldükten sonra önce hilafetin sonra saltanatın tekrar ihya edilmesini, normal bir sonuç sayıyorlardı. … 'İsmet Paşa cuntası' ve gerek … 'Halifeciler', başlıca engel olarak karşılarında hükümeti gördükleri için, onu yıpratmanın, baskı altına almanın ve böylece 'müttefikleri haline getirmenin' gayreti içindeydiler! … Ben başvekil olarak bütün bu olguları yakın planda izliyor, gereken önlemleri almakla yetiniyordum! … Sovyetler Birliği'nde Lenin'in ölümünden sonra doğan düzensizlik, milyonlarca insanın ölümü, hapsi, sürgünü, sefaletine mal olmuştu. Ben, vicdanımın ve aklımın dediğini yaptım. Ülkem, kardeş kavgasına düşmedi. 18.11.1979 İhsan Sabri Çağlayangil ile birlikte."

            Bayar Cumhurbaşkanıdır. "Adnan Menderes iki yerde gevşeklik etmeseydi, ihtilale gitmeyecektik. Bunlardan biri 9 Eylül olayı, yani dokuz subay'ın bir ihtilal örgütü kurdukları yolunda Samet Kuşçu'nun ihbarı üzerine hükümetin tutumudur. … Mahkeme dokuz subayı beraat ettirdi. Muhbiri de cezalandırdı. … [Halbuki Askeri Mahkemenin nihai amiri Genelkurmay Başkanı, onunki de Başbakandır.] … Durumun kritik noktaya gelmekte olduğunu görüyorlardı. Başvekili ve Genel Kurmay Başkanı'nı Çankaya'ya çağırdım. Üçümüz, durumu inceden inceye görüştük. Ateşi söndürmek lazımdı. Rüştü Erdelhun, bütün kuvvetlerin kendisine bağlı olduğunu ve her tedbiri almaya muktedir olduğunu söyledi. Ancak bu tedbirleri alabilmek için Hükümetin kendisine yetki vermesi gerektiğini ileri sürdü. Adnan Menderes 'Size istediğiniz yetkiyi veriyorum' dedi. Erdelhun 'Yazılı yetki isterim' diye direndi. Başvekil 'Yazıp size yollarım' dedi. Dağıldık. Adnan Bey bu yetkiyi yazıp göndermedi. Erdelhun da yetkiyi almadıkça harekete geçmedi. Hükümet varken, teşebbüsü elime alamıyordum. Geciktiğimizin de farkında idim. Bu sırada Başvekil, Eskişehir'e gideceğini söyledi. 'Gidiniz, iyi olur' dedim. Maksadım, onun Ankara'da bulunmamasından yararlanıp teşebbüsü ele almaktı. Fakat geç kalmıştık."

            Sohbetlerde Bayar gençliğini de anlatır. "… dayım Umurbey'e çıkageldi. İstanbul'da Ali Suavi olaylarına karışmış ve yakalanacağını anlayınca, bir süre köyde saklanmayı uygun görmüştü. … Açık fikirli, idealist bir insandı. Aldülhamit'ten ve onun jurnal alımından nefret ediyordu. … Sultan Murad'ın meziyetlerini saymakla bitiremezdi. Ben de onunla beraber Sultan Murad'ı seviyor, Abdülhamit'ten nefret ediyordum. … 15 yaşındaydım. Kozahanı'ndaki iki odadan ibaret bankada [Ziraat Bankası Bursa şubesinde] çalışmaya başladım. … Maiyyet memuru Hamza [ile] dost olduk. Bir gün bana 'İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girmek isteyip istemediğimi sordu. … Tereddüt etmeden 'evet' diye cevap verdim ve girdim."

            Celal Bayar'la sohbetler yakın tarihimizle ilgilenenlere ilâve bir perspektif getirebilecek nitelikte. Tüm anılarda sübjektiflik kaçınılmaz, işin doğası gereği. Ama, okunan anı sayısı ve çeşidi arttıkça da okuyanın zihninde tarihi olaylar objektifleşerek somutlaşıyor. Bu bağlamda, Celal Bayar'ın anlattıklarından ben çok yararlandım.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 23 16 1 6 41 17 54 +24
2 Konyaspor 22 13 3 6 34 16 45 +18
3 Alanyaspor 23 11 7 5 41 33 38 +8
4 Adana Demirspor 23 10 6 7 35 25 37 +10
5 Fenerbahçe 23 10 6 7 36 28 37 +8
6 Beşiktaş 23 10 7 6 35 31 36 +4
7 Hatayspor 23 11 9 3 32 34 36 -2
8 Başakşehir FK 22 10 8 4 31 23 34 +8
9 Gaziantep FK 22 9 8 5 27 28 32 -1
10 Sivasspor 23 7 6 10 30 24 31 +6
11 Kayserispor 23 8 8 7 31 32 31 -1
12 Fatih Karagümrük 23 8 9 6 29 36 30 -7
13 Kasımpaşa 23 7 10 6 30 31 27 -1
14 Göztepe 23 7 10 6 28 31 27 -3
15 Galatasaray 23 7 10 6 28 33 27 -5
16 Giresunspor 23 7 11 5 22 25 26 -3
17 Antalyaspor 23 6 11 6 23 34 24 -11
18 Çaykur Rizespor 23 6 13 4 21 39 22 -18
19 Altay 23 5 15 3 24 38 18 -14
20 Yeni Malatyaspor 22 4 14 4 18 38 16 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 21 14 4 3 37 17 45 +20
2 MKE Ankaragücü 21 14 4 3 34 16 45 +18
3 BB Erzurumspor 21 11 5 5 34 24 38 +10
4 Bandırmaspor 21 11 7 3 34 21 36 +13
5 İstanbulspor 21 11 7 3 35 25 36 +10
6 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
7 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
8 Adanaspor 21 9 7 5 26 21 32 +5
9 Manisa FK 21 8 9 4 25 27 28 -2
10 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
11 Keçiörengücü 21 7 9 5 28 32 26 -4
12 Gençlerbirliği 21 8 11 2 24 32 26 -8
13 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
14 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
15 Menemenspor 21 5 8 8 24 35 23 -11
16 Altınordu 21 7 13 1 27 45 22 -18
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 21 5 12 4 20 32 19 -12
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2022 Kayserispor vs Hatayspor
 04/02/2022 Konyaspor vs Giresunspor
 05/02/2022 Gaziantep FK vs Sivasspor
 05/02/2022 Fatih Karagümrük vs Yeni Malatyaspor
 05/02/2022 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 05/02/2022 Fenerbahçe vs Başakşehir FK
 06/02/2022 Alanyaspor vs Galatasaray
 06/02/2022 Çaykur Rizespor vs Adana Demirspor
 06/02/2022 Beşiktaş vs Antalyaspor
 06/02/2022 Göztepe vs Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
 05/02/2022 Bursaspor vs Altınordu
 05/02/2022 Denizlispor vs Eyüpspor
 06/02/2022 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 06/02/2022 BB Erzurumspor vs Manisa FK
 06/02/2022 Menemenspor vs Adanaspor
 06/02/2022 Gençlerbirliği vs MKE Ankaragücü
 07/02/2022 Kocaelispor vs Boluspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/01/2022 Adıyaman FK vs Ankaraspor
 26/01/2022 Afjet Afyonspor vs Somaspor
 26/01/2022 Diyarbekir Spor vs Van Spor FK
 26/01/2022 Ergene Velimeşe vs Bodrumspor
 26/01/2022 Etimesgut Belediyespor vs İnegölspor
 26/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Sivas Belediyespor
 26/01/2022 Niğde Anadolu FK vs 1461 Trabzon FK
 26/01/2022 Sakaryaspor vs Çorum FK
 26/01/2022 Serik Belediyespor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/01/2022 Turgutluspor vs Sarıyer
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/01/2022 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Hendek Spor
 29/01/2022 Bursa Yıldırımspor vs Arnavutköy Belediye
 30/01/2022 Artvin Hopaspor vs Elazığspor
 30/01/2022 Bergama Belediyespor vs Batman Petrolspor
 30/01/2022 Çatalcaspor vs Erbaaspor
 30/01/2022 Fatsa Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 30/01/2022 Karaman Belediyespor vs Kahta 02 Spor
 30/01/2022 Osmaniyespor FK vs Nevşehir Belediyespor
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Sancaktepe FK
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor - Sancaktepe FK Sancaktepe FK ligdeki son 12 maçında hiç kazanamadı  1954 Kelkit Bld.Spor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI