Turgay ÖZBEK - DÜNYA HALİ
  Güncelleme: 28-11-2021 20:22:00   16-07-2021 13:45:00

Paris'te Bir Osmanlı Sefiri, Yirmisekiz Mehmet Çelebi

Okuduğum kitabın adı, "Paris'te Bir Osmanlı Sefiri, Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin Fransa Seyahatnamesi". Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından ilk olarak 1970 yılında yayınlanmış, ISBN: 978-975-458-815-6. Gerek Fransızca, gerek Arap harfleriyle Türkçe olarak birkaç defa kitap halinde basılmış olmakla beraber, seyahatnameyi Latin harfleriyle ve dili sadeleştirilmiş olarak yayına hazırlayan, usta gazeteci-yazar Şevket Rado (1913-1988).

Yirmisekiz Mehmet Çelebi 1660'ların sonuna doğru Edirne'de doğmuş. Babası Yeniçeri Gürcü Süleyman Ağa, padişahın av köpeklerinden sorumlu birliklerin komutanıydı. Genç Mehmet Faiz de Enderun'da eğitim aldıktan sonra Yeniçerilerin 28. ortasına katıldı; adıyla birlikte anılan lakabı da buradan gelmektedir. Orduda tophane kumandanlığına dek yükseldikten sonra, sivil görevlere atandı; maliye bakanı ikinci yardımcısı iken 1718'de III. Ahmet "onu Pasarofça Anlaşması müzakere heyetinde görevlendirdi. [Daha sonra Paris büyükelçiliğine atanınca,] 7 Ekim 1720'de [çocuk yaştaki oğlu Said'i de alarak] 400 kişilik bir heyetle Fransa'ya hareket etmiştir. Çelebi'nin Fransa seyahati, [Osmanlı'da] Batılılaşmanın dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir. Öte yandan, … Çelebi'nin 'Turquerie' denen ve giyim modasından resme, mimarlıktan müziğe pek çok alanda etkili olan 'Türk modası'nın doğuşunda önemli rolü olduğu kabul edilir. [Sefirlik görevi 1721'e dek süren Yirmisekiz Mehmet Çelebi,] III. Ahmet'in 1730'da Patrona Halil İsyanı ile tahttan indirilmesinin ardından gözden düştü. … öncekilerle kıyaslanmayacak kadar sıradan bir makama, Kıbrıs valiliğine atandı ve 1732'de orada vefat etti."

Kitaptaki bazı bölüm başlıkları şöyle; Karantina Günleri, Kadınlara Gösterilen İtibar, Kanal Üzerinden Seyahat, Toulouse ve Bordeaux Şehirleri, Cezir ve Meddin Nasıl Olduğu, Paris Şehrinde, Kıralın Huzurunda, Kral ile Beraber Av Partisi, Askeri Hastanede, Sınır Boylarındaki Kalelerin Maketleri, Trianon Sarayı, Marly Sarayında, Versailles'daki Odalar, Duvarlar ve Saatler, Kralın Ahırları ve Bahçeleri, Kilim ve Ayna Atölyesinde, Rasathaneyi Ziyaret, Sığır Avı, Hayvanat Bahçesinde.

Şimdi gelin, gerisini Yirmisekiz Mehmet Çelebi'den dinleyelim: "… İstanbul'dan, Fransız elçisi tarafından verilen tüccar kalyonuna binüp [21 Kasım 1720] cuma günü sabahın erken saatlerinde Tulon [Toulon] şehri denen mahalle dahil olduk. Nazarto limanında demir bırakub on pare selâm topu attık. Liman etrafındaki sefinelerden ve burçlardan üç yüz kadar top atılup azîm şenlikler ettiler. Ve hemen arkasından sandal ile bir kapudan geldi. Kalyonumuza yakın bir mahalden … hal ve hatırımızı sordu … Bunların vilâyetlerinde büyük hastalık çıktıkda [veba salgını], başka vilâyetlerden gelen kimesnelere nice günler karışmayıp temas etmeksizin konuşup sohbet ederler. … Bu ayrı durma günlerine … kırantene [karantina] tabir ederler. … Paris şehrine gitmek hususu müzakere olundukda deryadan gitmemiz münasip görülmeğle yedi adet tartana tâbir olunan şityeler [yelkenli gemi] hazır ettiler. … Sabah oldukta yine sefineye binilüp gideceğimiz yere kanal ile hareket olundu. Bu kanal dedikleri, etraftan toplanmış yapma bir nehirdir. … Akdeniz'den bir münasip sefine ile şehir ve kara arasından, karaya ayak basmadan Bahr-i Muhit'e [Atlas Okyanusu] ulaşmak müyesser olmuş … sefineleri ise, yokuşa sürmek mümkin olmadığından ol nehirde yontma taşlar ile havuzlar yapmışlar … Bazı nehirlerin dahi zemini kanal nehri zemininden alçakta bulunmağla kanal nehrini icra için koca koca köprüler yapup nehri ol köprüden icra etmişler. Sefine ile ol köprüden geçilir. … Bir mahalde bu nehir bir dağa uğramış. Başka çare bulamayıp dağı delmişler … Dağ altından nehir ile geçilir."

Sonunda Paris'e varılır, oniki yaşındaki kral Louis XV'in huzuruna çıkılır, itaatname sunulur. Vasi Merşal ile tanışılır, kendisi Yirmisekiz Mehmet Çelebi'yi operaya davet eder: "Paris şehrine mahsus bir oyun var imiş. Opâre derler imiş. … Önümüzde, sazendelerin olduğu mahalde, işlemeli büyük perde asmışlardı. Tamam yerleşildikten sonra birden bire ol perde kaldırılup ardından bir büyük saray zuhur eyledi. Sarayın avlusunda oyuncular kendilerine mahsus elbiseleriyle ve yirmi kadar peri yüzlü kız pırıl pırıl taşlı elbise ve fistanlarıyla meclise tekrar parıltılar salup sazlar dahi hep birden nağmeye giriştiler. Bir müddet raksolunup sonra opâreye başladılar. Bunun aslı bir hikâyeyi canlı göstermek."

Derken Ramazan ayı gelir ve "Vasi Merşal"in bir ricası olur: "… hanımlarımız gelüp iftar eyledüğünüzü ve yemek yidüğünüzü seyretmek isterler." "Anı gördüm ki, akşama yarım saat kaldıkda bir iki yüz avrat, altın ve ziynet içinde ve elmaslara batmış halde gelüp karşu be karşu sandalyelere oturdular. … Hele her ne hal ise bu azâbı çeküp iftar ettük ve yemek yedük. Bundan sonra teravih namazını gece edâ eyledük. Bunlar, teravih kıldığımızı ertesi gün haber almışlar. Yine iftara yarım saat kalınca bir iki yüz avrat kızlar çıkageldiler. … İftar ve taam eyledik. Bunlar gitmezler, saat üçe varınca otururlar. Meğer bunlar namazı beklerler imiş. Çare yok, abdest alup namazı kıldık. … ilahiler ve tesbihlerle bütün kadınlar bizi seyretti ve hayran oldular."

95 sayfalık küçük sayfalı bu kitabın okunması çok rahat. Şevket Rado, elindeki "bizzat Yirmisekiz Mehmet Çelebi'ye ait, onun tarafından görülüp tashih edilmiş" yazma nüsha üzerinden "Metni üslûbuna, cümle yapısına dokunmadan, yalnız bugünkü nesillerin mânasını çözemeyecekleri kelimeleri anlaşılır kelimelerle değiştirerek" sadeleştirmiş. Bu bakımdan kitapta 18. yüzyıl Türkçesini okuyor olmak ta ayrıca heyecan verici. Bugün Anadolu'da halâ çoğu köylünün "yemek yedük" dediğini düşününce, bozulanın bizim "şehirli Türkçe"miz olduğunu anlıyorum.

Osmanlı memleketinde ulaşımın halâ ilkel olduğu devirde, bir Osmanlı elçisinden, köprüler ve tünellerden geçen su kanallarının olduğu, kuklalı çalar saatlerin bulunduğu, ay ve güneş tutulmalarını öngören mekanik aletlerin kullanıldığı, hayvanat bahçesi olan Fransa'yı dinlemek ilginç geldi bana.                                     

                          

                                 

  YAZARIN DİĞER YAZILARI
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 23 16 1 6 41 17 54 +24
2 Konyaspor 22 13 3 6 34 16 45 +18
3 Alanyaspor 23 11 7 5 41 33 38 +8
4 Adana Demirspor 23 10 6 7 35 25 37 +10
5 Fenerbahçe 23 10 6 7 36 28 37 +8
6 Beşiktaş 23 10 7 6 35 31 36 +4
7 Hatayspor 23 11 9 3 32 34 36 -2
8 Başakşehir FK 22 10 8 4 31 23 34 +8
9 Gaziantep FK 22 9 8 5 27 28 32 -1
10 Sivasspor 23 7 6 10 30 24 31 +6
11 Kayserispor 23 8 8 7 31 32 31 -1
12 Fatih Karagümrük 23 8 9 6 29 36 30 -7
13 Kasımpaşa 23 7 10 6 30 31 27 -1
14 Göztepe 23 7 10 6 28 31 27 -3
15 Galatasaray 23 7 10 6 28 33 27 -5
16 Giresunspor 23 7 11 5 22 25 26 -3
17 Antalyaspor 23 6 11 6 23 34 24 -11
18 Çaykur Rizespor 23 6 13 4 21 39 22 -18
19 Altay 23 5 15 3 24 38 18 -14
20 Yeni Malatyaspor 22 4 14 4 18 38 16 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 21 14 4 3 37 17 45 +20
2 MKE Ankaragücü 21 14 4 3 34 16 45 +18
3 BB Erzurumspor 21 11 5 5 34 24 38 +10
4 Bandırmaspor 21 11 7 3 34 21 36 +13
5 İstanbulspor 21 11 7 3 35 25 36 +10
6 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
7 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
8 Adanaspor 21 9 7 5 26 21 32 +5
9 Manisa FK 21 8 9 4 25 27 28 -2
10 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
11 Keçiörengücü 21 7 9 5 28 32 26 -4
12 Gençlerbirliği 21 8 11 2 24 32 26 -8
13 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
14 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
15 Menemenspor 21 5 8 8 24 35 23 -11
16 Altınordu 21 7 13 1 27 45 22 -18
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 21 5 12 4 20 32 19 -12
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2022 Kayserispor vs Hatayspor
 04/02/2022 Konyaspor vs Giresunspor
 05/02/2022 Gaziantep FK vs Sivasspor
 05/02/2022 Fatih Karagümrük vs Yeni Malatyaspor
 05/02/2022 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 05/02/2022 Fenerbahçe vs Başakşehir FK
 06/02/2022 Alanyaspor vs Galatasaray
 06/02/2022 Çaykur Rizespor vs Adana Demirspor
 06/02/2022 Beşiktaş vs Antalyaspor
 06/02/2022 Göztepe vs Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
 05/02/2022 Bursaspor vs Altınordu
 05/02/2022 Denizlispor vs Eyüpspor
 06/02/2022 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 06/02/2022 BB Erzurumspor vs Manisa FK
 06/02/2022 Menemenspor vs Adanaspor
 06/02/2022 Gençlerbirliği vs MKE Ankaragücü
 07/02/2022 Kocaelispor vs Boluspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/01/2022 Adıyaman FK vs Ankaraspor
 26/01/2022 Afjet Afyonspor vs Somaspor
 26/01/2022 Diyarbekir Spor vs Van Spor FK
 26/01/2022 Ergene Velimeşe vs Bodrumspor
 26/01/2022 Etimesgut Belediyespor vs İnegölspor
 26/01/2022 Kahramanmaraşspor vs Sivas Belediyespor
 26/01/2022 Niğde Anadolu FK vs 1461 Trabzon FK
 26/01/2022 Sakaryaspor vs Çorum FK
 26/01/2022 Serik Belediyespor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/01/2022 Turgutluspor vs Sarıyer
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/01/2022 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Hendek Spor
 29/01/2022 Bursa Yıldırımspor vs Arnavutköy Belediye
 30/01/2022 Artvin Hopaspor vs Elazığspor
 30/01/2022 Bergama Belediyespor vs Batman Petrolspor
 30/01/2022 Çatalcaspor vs Erbaaspor
 30/01/2022 Fatsa Belediyespor vs Belediye Kütahyaspor
 30/01/2022 Karaman Belediyespor vs Kahta 02 Spor
 30/01/2022 Osmaniyespor FK vs Nevşehir Belediyespor
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Sancaktepe FK
 30/01/2022 1954 Kelkit Bld.Spor - Sancaktepe FK Sancaktepe FK ligdeki son 12 maçında hiç kazanamadı  1954 Kelkit Bld.Spor yenilmez
HABER ARŞİVİ
GAZETEMİZ
Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • YUKARI